Квартет
Ғазиза Жұбанова атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті

Ғазиза Жұбанова атындағы Мемлекеттік ішекті аспаптар квартеті – Қазақстанның жетекші камералық ансамблі және еліміздің академиялық музыка өнерін халықаралық деңгейде танытып жүрген беделді шығармашылық ұжымдардың бірі. Терең көркемдік мәдениеті, орындаушылық шеберлігі, ерекше ансамбльдік үндестігі және кең репертуарының арқасында квартет Орталық Азиядағы ең танымал камералық ансамбльдердің қатарынан берік орын алды.

Ансамбль Астана қаласы әкімдігінің Еркеғали Рахмадиев атындағы Ұлттық академиялық филармониясының құрамында шығармашылық қызмет атқарады. Ұжымның тұрақты виолончельшісі әрі көркемдік жетекшісі – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері Ернар Мыңтаев.

Квартет 1988 жылы белгілі педагог Дина Чуренованың бастамасымен Ахмет Жұбанов атындағы республикалық мамандандырылған музыка мектеп-интернатында құрылды. Ұжымға қазақ музыка мәдениетінің көрнекті тұлғасы, композитор Ғазиза Ахметқызы Жұбанованың есімі берілді. Қысқа мерзім ішінде республикалық және халықаралық деңгейде үлкен жетістіктерге жеткен ансамбль 1995 жылы Мемлекеттік квартет мәртебесіне ие болды.

Ансамбльдің шығармашылық қалыптасуы әлемдік квартеттік мектептің үздік дәстүрлерімен тығыз байланысты. Ернар Мыңтаев Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында, кейін Мәскеуде аңызға айналған Бородин квартетінің негізін қалаушы Валентин Берлинскийдің класында білім алды. Кейін квартет Испаниядағы Reina Sofía Жоғары музыка мектебінде әлемге әйгілі Hagen Quartet ансамблінің мүшесі, профессор Райнер Шмидтің жетекшілігімен кәсіби шеберлігін шыңдады. Сонымен қатар Ернар Мыңтаев Қазақстан Республикасының халықаралық «Болашақ» бағдарламасы бойынша Швейцариядағы Базель музыка академиясында (FHNW) тағылымдамадан өтті.

Шығармашылық жолында ансамбль Amadeus Quartet, Bartók Quartet, Smetana Quartet, Alban Berg Quartet, Janáček Quartet, Quatuor Mosaïques және Hagen Quartet секілді әлемдік камералық өнердің ірі өкілдері өткізген шеберлік сабақтарына қатысты.

Квартет көптеген халықаралық байқаулардың лауреаты атанды. Оның марапаттарының қатарында Дмитрий Шостакович атындағы халықаралық квартеттер байқауының, Осака халықаралық квартеттер байқауының, Италиядағы Rovere d’Oro, Сицилиядағы Bellini халықаралық конкурстарының жүлделері, сондай-ақ халықаралық «Шабыт» шығармашылық фестивалінің Бас жүлдесі мен Қазақстан Республикасы Президентінің Кубогы бар. Испаниядағы Reina Sofía Жоғары музыка мектебінде квартет «Үздік камералық ансамбль» дипломына ие болып, марапатты Испания патшайымы Софияның қолынан алды.

Бүгінде квартет Қазақстанның мәдени елшілерінің бірі ретінде әлемнің көптеген мемлекеттерінде өнер көрсетіп келеді.

2025–2026 жылдары ансамбль өзінің 30 жылдық мерейтойына арналған дүниежүзілік концерттік турын жүзеге асырды. Тур аясында квартет әлемдік музыка өнерінің ең беделді сахналарында — Нью-Йорктегі Carnegie Hall, Амстердамдағы Concertgebouw, Париждегі Salle Cortot және Мадридтегі Auditorio Nacional de Música залдарында концерттер берді. Бұл гастрольдер ансамбльдің халықаралық беделін жаңа деңгейге көтеріп, оны Орталық Азиядағы жетекші камералық ұжымдардың бірі ретінде тағы бір мәрте дәлелдеді.

Сонымен қатар ансамбль Royal Opera House (Доха), Мәскеу мемлекеттік консерваториясының Кіші залы, Беларусь мемлекеттік филармониясы, Felix Mendelssohn халықаралық фестивалі (Германия), La Clé des Portes халықаралық фестивалі (Франция) және басқа да беделді сахналар мен фестивальдерде өнер көрсетті.

Квартет репертуары әлемдік камералық музыканың алтын қорын қамтиды. Бағдарламаларында Гайдн, Моцарт, Бетховен, Шуберт, Брамс, Дебюсси, Равель, Барток, Шостакович және басқа да классиктердің шығармаларымен қатар, қазақ композиторларының туындылары ерекше орын алады.

Ансамбль Қазақстанда алғашқылардың бірі болып Людвиг ван Бетховеннің барлық он алты квартетін, сондай-ақ Альбан Бергтің «Лирикалық сюитасын» толық орындады. Кейінгі жылдары квартет қазақстандық композиторлардың жаңа шығармаларының көптеген әлемдік премьераларын ұсынып, ұлттық камералық музыканың дамуына елеулі үлес қосты.

Ұжымның шығармашылық ұстанымының негізгі бағыттарының бірі – қазақ музыкасын әлемдік мәдени кеңістікке таныту. Осы мақсатта квартет академиялық орындаушылықты ұлттық музыкалық дәстүрмен ұштастыратын бірегей жобаларды жүзеге асырып келеді. Солардың ішіндегі ең жарқын жобалардың бірі – «Классикадан этно-джазға дейін», онда ішекті квартет үні домбыра, қылқобыз, жетіген, сазсырнай және басқа ұлттық аспаптармен үйлесім табады.

Квартеттің орындауындағы шығармалар халықаралық Russian Seasons және Divox секілді беделді дыбыс жазу компанияларында жарық көрді. Ансамбльдің дискографиясында Astana, Great Steppe Melodies және басқа да альбомдар бар.

2022 жылы квартет Қазақстан Республикасының өнер саласындағы тұңғыш ұлттық «Ұмай» сыйлығының лауреаты атанды.

Бүгінде ансамбль әлемнің белгілі музыканттарымен шығармашылық байланысын жалғастырып келеді. Олардың қатарында канадалық композитор әрі пианист David Braid және халықаралық деңгейдегі пианист Людмила Берлинская бар.

Квартет құрамы

Айдар Тоқталиев — бірінші скрипка
Алексей Лебедев — екінші скрипка
Бекзат Сылабайұлы — альт
Ернар Мыңтаев — виолончель, көркемдік жетекші, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері
Айдар Тоқталиев
Бірінші скрипка

«…бірінші скрипка ақыл-ой мен тамаша сөйлеу қабілетіне ие, тіл қатысуды қолдайтын, оған үнемі бағыт беретін орта жастағы адамға ұқсас…»

— Стендаль шекті аспаптар жайында

Квартеттің негізгі билеті – бірінші скрипкашы. Оның рөлін асыра бағалау қиын. Орындаушы солист пен квартетистен де артық болу керек. Айдар 18 жасынан бастап-ақ скрипка өнерінің жарқын жұлдызы болды, гауһартас тәрізді қатты ұнтақтаудан өтіп, квартеттен өзінің лайықты орнын алды. Айман Мұсақожаева, Гауһар Мырзабекова, Марат Бисенғалиев сияқты шеберлерді тәрбиелеген білікті педагог Нина Михайловна Патрушевадан сабақ алған Айдар скрипкалық шеберліктің құпияларын терең меңгерді.Айдардың скрипкасының жарқын дыбысы көрермендердің жүрегіне әсер етпей қоймаған концерттік зал болған жоқ. Ол – концертке барудың басты себептерінің бірі. Оның скрипкада ойнағанын Ғ.Жұбанова атындағы мемлекеттік шекті аспаптар квартетінің жетекшісі Ернар Мыңтаев алғаш естігенде Айдардың талантты азамат екендігін бірден түсінген. Дайын скрипкашыны ешкім бермейді, оның талантын өзімізге ұштауға тура келді. Айдар Құрманғазы атындағы КНК түлегі болса да, квартеттік жұмыс консерваторияға қарағанда жақсы болды. Бағалар – ең жақсы залдардағы қойылымдар, емтихандар – әйгілі квартет байқауларының тыңдалуы, әрдайым жүлделі орындар мен регалиялар жеңіп алынды. Қазіргі уақытта Айдардың шығармашылық өмірбаяны 12 жылдан астам Мемлекеттік квартеттің примариусы сияқты сәтті өнер көрсетті. Айдар Қазақстанның Мемлекеттік бірегей аспаптар жиынтығындағы XVII ғасырдың итальяндық шеберінің аспабында ойнайды.

Алексей Лебедев
Екінші скрипка

«Екінші скрипкада досының ақылдылығын ерекше атап өтуге тырысатын, өзі сирек кездесетін және сөйлесудің жалпы барысын ескере отырып, өз ойын білдіруден гөрі басқа қатысушылардың пікірімен келісетін бірінші әңгімелесушінің досын көре аласыз».

— Стендаль шекті аспаптар жайында

Стендальдың сөздерін жоққа шығарып, «екінші скрипка» сияқты ұғымның жоқтығын атап өткім келеді. Бұл орташа дауыс емес, бірінші скрипкашының дыбысталуы бойынша өте жақсы ойнайтын лайықты қарсылас. Екінші скрипкашының шеберлігінен біріншінің жарқын дыбысы байқалады.

2008 жылы Ғ.Жұбанова атындағы МШК екінші скрипкашыға байқау жариялайды. Алматыға еліміздің түкпір-түкпірінен және алыс-жақын шет елдерден үміткерлер жиналады. Солардың ішінде Н.Г. Жиганов атындағы Қазан мемлекеттік консерваториясын енді ғана аяқтаған жас әрі өршіл Алексей Лебедев болды. Ол бірден өзінің таланты мен құлшынысының арқасында іріктеу комиссиясының көңілінен шықты және кейіннен ұжымды керемет толықтырды. Бірлескен қажырлы жұмыс жылдарынан кейін квартеттің көркемдік жетекшісі Ернар Мыңтаев квартеттің «тамаша екінші скрипкасы» бар деп сенімді түрде айтты. Алексей өте еңбекқор әрі жарқын жан. Ол да Қазақстанның Мемлекеттік бірегей аспаптар жиынтығындағы XVII ғасырдың итальяндық шеберінің аспабында ойнайды.

Бекзат Сайлаубайұлы
Альт

«Альт туралы айтатын болсақ, бұл әңгімеге үнемі қатысуға тырысатын сүйкімді, сәл сөзқұмар әйел іспетті. Рас, ол әңгімеге белгілі бір ләззат әкеледі, ал сөйлесіп жатқанда, басқа әңгімелесушілердің демалуға мүмкіндігі бар. Алайда бұл ханымнан виолончельге арналған жасырын тәуелділікті байқауға болады».

— Стендаль шекті аспаптар жайында

Алть ерекше аспап, ал егер квартетте альтта жақсы ойнаушы болса, ол үлкен сәттілік екенін кез-келген квартетші мойындайды. Бекзаттың альтист тұрғысындағы тәрбиесі Қазақстанның ең үздік оқу орындарында – Ахмет Жұбанов атындағы Республикалық дарынды балаларға арналған мектепте және Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында өтті. Бекзаттың оқытушылары профессор Сәуле Жүсіпова, алғашқы Мемлекеттік шекті аспаптар квартетінің мүшесі Валерий Багаутдинов, Қазақстандағы альт мектебінің негізін қалаушы Яков Фудиманның шәкірті Диана Махмуд сынды білікті мамандар болды. Консерваторияның жетекші альтисті бола отырып Бекзат республикалық және халықаралық байқаулардың лауреаттарын жеңіп алды. Альт тобының сүйемелдеушісі ретінде ол Мәскеу, Санкт-Петербург, Сеул және Тэгу қалаларына гастрольдік сапарларға шықты. Бекзаттың кәсіби саладағы үлкен жетістіктері Мемлекеттік квартеттің жетекшісі Ернар Мыңтаевтың назарын аударды, 3-курста оқып жүрген кезінде-ақ Б.Сайлаубайұлы квартеттің мүшесі болуға ұсыныс алды. Бірақ Ернардың жоспары тек 2 жылдан кейін ғана іске асты. Бекзат диплом алып, Ғ.Жұбанова атындағы МШК-тің ресми түрде альт орындаушысы атанды. 2015 жылдың 27 қаңтарында Алматыда жаңа альт ойнаушының дебюті сәтті өтті. Енді Бекзаттың келуімен МШК өз тарихындағы жаңа кезеңді бастады. Бекзат2007 жылы алматылық шебер Владимир Колотовқа арнайы тапсырысбойынша жасатылған аспапта ойнайды.
Ернар Мыңтаев
Виолончель

«Виолончель жағымды кейіпкерді, нұсқаулықтарға бейім оқушының кейпін аңғартады. Оның дауысы бірінші скрипканың дыбысын логикалық тұрғыда қолдайды...».

— Стендаль шекті аспаптар жайында

Жақсы ұстазға жолығу – сәттілік белгісі. Бұл тұрғыда Ернар Мыңтаевты бағы бар жанның қатарына жатқызамыз. Ол бала кезінен бастап Қазақстанның көрнекті виолончельшілері білім алған ұстаз Сапиолла Молдағалиұлы Жакеевтің қамқорлығында болады.
Консерваторияда Ернар виолончельдік шеберліктің құпияларын танымал виолончелист Жамбыл Баспаевпен тең дәрежеде оқыды. Мұндай негізгі мектептен білім алғаннан кейін жеке орындаушы ретінде де жақсы танылуға болатын еді, бірақ Ернар квартетпен «ауырды» және бұл оның алдағы тағдырын анықтады. Ол әйгілі виолончелист, квартеист Валентин Александрович Берлинскиймен кездесуде жақсы таныла түсті. Жағымды кездесулерге толы және өз ісінің шеберіне айналу сынды қызықты өмір басталды. Квартеттің құрамы бірнеше рет өзгерсе де, Ернар квартет өнерінің шынайы жанкүйері ретінде өз ойынан бас тартқан жоқ. Қазір ол өзімен бірге өнер көрсететін музыканттардың талантын бірден сезеді. Квартеттің әлемдегі ең танымал әрі сұранысқа ие тәлімгер Райнера Шмидтен білім алуын сәттілік деп атауға болады. Бірақ адам қаншалықты еңбектенсе, соншалықты табысқа ие болады. Бұған квартеттің көркемдік жетекшісі Ернар Әзімқұлұлы дәлел. Ернар виолончель мен квартет өнерінің дәстүрлі жүгін арқалап жүр. Және әлі күнге дейін квартеттің көпшілік назарына ұсынатын әр нотасы мен туындысында оның ұстаздарының үні тұр. Осыдан-ақ ұстаздардың ұлылығын аңғаруға болады, олар өмірден озғанымен, олардың еңбегін шәкірттері жалғастыруда. Ернар XVIII ғасырда жасалған француз шеберінің виолончельінде ойнайды.